با تبریک هفته کار و هفته معلم توجه اسلام به مسائل جامعه کاری در دیدگاههایش بسیار قابل ملاحظه می باشد، از این رو ضروریست دیدگاههای اسلام با دقت بیشتری مورد توجه عالمان دین و دانشمندان بخصوص پژوهشگران مورد توجه قرار گیرد، زیرا دستیابی به فلسفه روانشناسان و حکیمانه اسلام منجر به روشن شدن دانش عالمانه روانشناسانه و جامعه شناسانه و دیگر علوم مربوطه می باشد. از این رو مجموعه ای از دیدگاههای بزرگان دین تقدیم حضور می شود:
عدم توجّه به عبرت و پند و عمل به آنچه موجب پیشرفت او در کارها می شود نیز از جمله عوامل عوم کسب موفقیّت در انجام کار شایسته می باشد. در این باره آمده است: حضرت علي ( ع ) فرمودند :
كافي است كه واقعه گذشته، ما را بر معيار ديگر قضايا آگاه سازد، و كافي است كه خردمندان از تجاربي كه اندوخته اند عبرت بگيرند و آنها را سر مشق ‎آينده خويش قرار دهند .


حضرت امام علي ( ع ) :
از آنان مباش كه … آن چه را مايه عبرت است وصف كند و خود عبرت نگيرد، و در اندرز دادن مبالغه كند، و خود اندرز نپذيرد. در گفتن، بسيار گفتار، و در عمل، اندك كردار. در آن چه نا ماندني است خود را بر ديگري پيش دارد، و آن چه را ماندني است آسان شمارد. غنيمت را غرامت پندارد و غرامت را غنيمت انگارد.


حضرت محمّد (ص):
غافل ترین مردم کسی است که از دگرگونی دنیا از حالی به حال دیگر پند نگیرد.


حضرت علي ( ع ) فرمودند :
كافي است كه واقعه گذشته، ما را بر معيار ديگر قضايا آگاه سازد، و كافي است كه خردمندان از تجاربي كه اندوخته اند عبرت بگيرند و آنها را سر مشق ‎آينده خويش قرار دهند .
امام علی (ع) :
هر کس تو را پند دهد، به تو نیکی کرده است.
ج) از عوامل دیگر خودسازی انسان در رابطه با عادات، رفتار بدی است که بی اهمیّتی به آن، او را دچار مشکل می نماید، حتّی اگر پنهانی آن عادات را انجام دهد. در این باره امام حسن ( ع ) می فرماید: عادات، در وجود آدميان با قهر وغلبه حكومت می كنند. كسی كه در پنهانی به چيزی عادت كند آشكارا و در محضر مردم مفتضحش خواهد ساخت.

امام جعفرصادق(ع):
سودمندترین چیزها برای آدمی این است که پیش از مردم به عیب خویش آگاه باشد.

امام محمّد باقر (ع):
از تنبلی و بی حوصلگی بپرهیز که این دو کلید هر بدی هستند.

خودپسندی و غرور و مطمئن شدن به کار خود از موانع دیگر کار شایسته
می باشد. در این باره نیز آمده است:
امام هادی (ع):
آن که از خودش راضی شود، ناراضیان از او فراوان شوند. "
امام علی (ع): از اطمینان از خودت بپرهیز؛ زیرا که آن از بزرگترین دام های شیطان است."
"ای اهل ايمان صداقت خود را به سبب منت و آزار تباه نسازيد مانند آن كس كه مال خود را از روي ريا انفاق كند. تا خود نمائي و جلب توجه مردم به خود كند- و ايمان به خدا و روز قيامت نياورد مثل چنين مرد رياكار بدان ماند كه دانه را بر روی سنگ سخت ريزد و تند باراني غبار آن نيز بشويد كه نتواند هيچ از او حاصلی به دست آرند و خدا گروه كافران را راه سعادت ننمايد."
امام علی (ع):
هر که آرزویش دور و دراز شود عملش کم و کوتاه گردد.
ای کسانی که ایمان آورده اید! اموال یکدیگر را به ناحق مخورید مگر که تجارتی باشد که هر دو طرف به آن رضایت داده باشند و یکدیگر را مکشید.
حضرت محمّد (ع):
کسی که خرید و فروش می کند باید از پنج کار دوری ورزد و گرنه نباید خرید و فروش کند: ربا، سوگند، پوشاندن عیب کالا، تعریف و تبلیغ در موقع فروش و بدگوئی از کالا در موقع خرید آن.

امام علی (ع):
آنچه را خداوند بر شما فرض کرده است، وجهه همّت خود قرار دهید و برای ادای حق او که از شما خواسته است، از او توفیق و کمک طلبید.
امام علی (ع):
ای جماعت بازرگان ...از قسم خوردن بپرهیزید، از دروغ گفتن دوری کنید، از ستم و اجحاف بترسید، با مظلومان به انصاف و عدالت رفتار کنید و پیرامون ربا نگردید(( و پیمانه و ترازو را کامل کنید و چیزی از حق مردم فرو نگذارید و روی زمین در گرداب فساد و تبهکاری فرو مروید.))

خ) نقد نمودن و نقد پذیری و در اصطلاح پیشنهاد و انتقاد و به عبارتی امر به امعروف و نهی از منکر از عوامل مهم دیگر در انجام کار شایسته است که زمینه ساز اصلاح کارها و تحقق انجام شایسته کار می باشد. در این باره آمده است:
رسول اكرم حضرت محمّد( ص ) :

مردم همواره در خير و بركت اند تا هر زمان كه امر به معروف و نهی از منكر كنند و يكديگر را بر كار خير كمك رسانند، پس هر گاه آن را به جاي نياوردند بركات از آنان سلب گردد و گروهي بر گروه ديگر مسلّط شود، به طوري كه براي آنان ياوري نه در زمين باشد و نه در آسمان .
البحار 100 / 94
امام علی ( ع ) خطاب به فرزندش حسن ( ع ) :

به كار نيك امر كن تا در شمار نيكو كاران در آيی و به دست و زبان كار ناپسند را زشت شمار،

و از آن كه كار ناپسند كند، با كوشش خود را دور بدار، در راه خدا بكوش، چنان كه شايسته است، و از سرزنش ملامتگرانت بيمی نباشد…

نهج البلاغه، الكتاب 31



حضرت فاطمه (ع):
خداوند امر به معروف و نهی از منکر را برای اصلاح مردم قرار داد.
بحارالانوار، ج6،ص107
حضرت محمّد (ع):
آسان بگیرید و سخت گیری نکنید و آرامش دهید و بیزاری ایجاد نکنید.
صحیح البخاری، ج5، ص2269، ح5774.
امام محمّد باقر (ع):
پایداری عزّت را با میراندن طمع بجوی.

حضرت امام جعفرصادق ( ع ):

آن كس كه خاطرات شخصي خود را از دل نزدايد، و از خطرات نفساني و شهوي خويش فارغ نشود، افكار شيطاني را از خود نراند، و در پناه خداوند بزرگ نرود، شايسته نيست مردم را امر به معروف و نهي از منكر نمايد.

محجه البيضاء، جلد 4، ص 109

حضرت محمّد (ع):
هر که مردم را به نیکی ها دعوت می کند، باید روش دعوتش نیکو باشد.
مسند الشهاب، ج1،ص258
حضرت امام علی ( ع ) :

به راستی خداوند تبارك و تعالی از اوليای خود نپسنديده است كه در زمين او نافرمانی و عصيان شود و آنان سكوت ورزند و بدان تن در دهند و امر به معروف و نهی از منكر را كنار نهند. پس من پيكار ( با فساد ) را از تحمّل بندهای دوزخ آسانتر يافتم.

نهج السعاده 2 / 226

حضرت علی ( ع ) :

نصيحت گفتن به فردی در حضور مردم، كوبيدن شخصيت آن فرد است.

شرح ابن ابی الحديد 20 ، كلمه 908 ، ص 341

امام سجّاد (ع):
نصیحت زیاد باعث بدبینی می شود.
بحارالانوار، ج72، ص66

ژ) پرهيزکاری نیز از عوامل مؤثر در کسب موفقیّت در کار شایسته است.:

حضرت علی (ع):
پرهيزكاری و نگهداری خويش از زشتيها، برترين اخلاق انساني است، كه همة ارزشها به آن مربوط مي شود.
خطبه 16-9 نهج البلاغه المعجم المفهرس


امام علی (ع):
پرهیزکاران در دنیا اهل فضائلند: گفتارشان بر پایه راستی و پوشاکشان بر پایه میانه رویست.
نهج البلاغه، خطبه193.

حضرت محمّد (ع):
ای مردم! همانا برترین مردم، کسی است که با وجود بلند مرتبگی، فروتنی کند و با وجود توانگری، به دنیا زهد ورزد، و در عین داشتن توانائی، انصاف به خرج دهد و در عین قدرتمندی بردبار باشد. بدانید که برترین مردم، بنده ای است که از دنیا به قدر کفاف بر گیرد و در آن با عفاف و عزّت نفس زندگی کند و برای سفر (آخرت) توشه برگیرد و برای رفتن آماده شود.
اعلام الدین، ص337، ح15.


حضرت محمّد (ع):
به فرایض خدا عمل کن، تا از پرهیزکارترین مردم باشی.!
الکافی، ج2، ص82، ح4.



حضرت محمّد (ع):
توانگری چه نیکو یاوری است برای پرهیزکاران.
مستدرک الوسائل، ج13، ص15، ح14598.


پیامبر اکرم حضرت محمّد (ص):
همه شما از نسل آدم هستید و آدم از خاک است و ارجمندترین شمانزد خدا پرهیزکارترین شما است.
تفسیرالقمی،ج2،ص322


حضرت رسول اكرم ( ص ) فرمودند :
آنكس كه ميخواهد عزيزترين مردم باشد بايدازگناه اجتناب نمايد وبه تقواو پرهيزگاری بگرايد.

بحار ، جلد 17 ، ص 48
حضرت محمّد (ع):
هیچ یک از شما نباید احدی از بندگان خدا را خوار و بی مقدار شمرد؛ زیرا نمی داند که کدامیک از آنها دوست و ولی خداست.
بحارالانوار،ج75، ص147،ح21.
حضرت محمّد (ع):
هر کس مرد یا زن مؤمنی را به سبب تهیدستی یا کم بضاعتی خوار و حقیر شمارد، خداوند متعال در روز رستاخیز او را انگشت نما و سپس رسوایش کند.
بحارالانوار،ج72، ح52.

امام علی (ع):
برترین مردم نزد خدا کسی است که عمل به حق را از عمل به باطل بیشتر دوست داشته باشد، اگر چه برای او زیانمند و غمبار باشد و باطل برایش سودمند و فزاینده.
نهج البلاغه، خطبه125.

حضرت محمّد (ع):
حق را از هرکس که برایت آورد کوچک باشد یا بزرگ بپذیر هر چند دشمنت باشد و باطل را، هر که گوید به خودش برگردان هر چند دوستت باشد.
کنزّالعمّال، ح43152.

امام علی (ع):

حق به شخصیّتها شناخته نمی شود، خود حق را بشناس تا پیروان آن را بشناس تا پیروان آن را بشناسی.
مجمع البیان، ج1، ص211.

امام علی (ع):
خداوند پاک حقوق مردم را بر حقوق خود مقدم داشت، پس هر که حقوق بندگان خدا را رعایت کند این کار به رعایت کردن حقوق خدا بی انجامد.
غررالحکم،،4780.

امام علی (ع):
از میان آن حقوق که خداوند سبحان واجب فرموده مهمترینش حق زمامدار بر مردم است و حقّ مردم بر زمامدار.
نهج البلاغه، خطبه 216.


امام جعفر صادق (ع):
خداوند به چیزی برتر از ادای حقّ مؤمن، عبادت نشده است.
الکافی، ج2، ص170، ح4.

امام محمّد باقر (ع):
از حقوق مؤمن برمؤمن این است که گرسنگی او را بزداید، بدن برهنه اش را بپوشاند، اندوهش را برطرف سازد، قرضش را ادا بپردازد و پس از مرگش زن و فرزندانش را سرپرستی کند.
الکافی، ج2، ص169،ح1.

امام حسن عسکری(ع):
آن که به حقوق برادران خود آشناتر باشد و در رعایت کردن آنها کوشاتر، نزد خداوند ارجمندتر است.
الاحتجاج، ج2، ص517، ح340.


تربیّت نفس:
تاثير دانش در تربيت نفس و تلاش و کوشش و کار برای رسيدن به صلاح و سعادت و رستگارریست. در دیدگاه اسلامی نسبت میزان دانش افزائی با توجّه به تربيت نفس، نسبتی معنی دار است، به اين معنی که هر چه دانش انسان زيادتر باشد، توجّه خود را به نفس خويش بيشتر نموده و در جهت رسيدن به صلاح و سعادت بيشتر تلاش می نماید. و در این راه گفتار و رفتار خويش را برای پند و اصلاح خويش می سنجد و برای اصلاح ديگران خود را مقدم می داند، حتی سعی به اصلاح خود قبل از مؤاخذه خداوند و دیگران می نماید. در این باره حضرت علی (ع) می فرمايد:" به هر نسبت كه دانش آدمی زيادتر می شود توجّه خود را به نفس خويش افزون می كند، و برای نيل به سعادت و صلاح، سعی و كوشش خود را به كار می اندازد. "
مستدرك 2، ص310


حضرت علي ( ع ) فرمودند :
اي مردم خودتان تأديب نفس خويش را عهده دار شويد و از عادات ناپسندش باز گردانيد.
نهج البلاغه، كلمه 351

حضرت علي ( ع ) :
آن كس كه دوست دارد بدون ثروت، غني باشد و بدون سلطنت عزيز باشد و بدون عشيره و خانواده تنها نباشد البته بايد از ذلت گناهگاري خارج گردد و به محيط عِزّ اطاعت الهي وارد شود.
غرر الحكم ، ص 692
حضرت علي ( ع ) فرمودند :
در دلهاي بشر، خاطرات بد و خواهشهاي زشت پديد مي آيد، عقل است كه از اِعمال آن خاطرات جلوگيري مي كند و بشر را از بدكاري و گناه محافظت مي ناميد.
غرر الحكم ، ص 581

امام علی (ع):
اصلاح کردن نیکان با گرامی داشتن آنهاست و اصلاح کردن بدکاران با تأدیب آنهاست.
بحارالانوار، ج78،ص82،ح81.

حضرت علي ( ع ) فرمودند :
نفس اماره بشر بر اساس هوي و تمايلات ناروا، خاطراتي در خود مي پرورد، و عقل مصلحت انديش مانع اجراء آن خاطرات مي شود و آدمي را از اِعمال تمنيات خود باز مي دارد.
تحف العقول، ص 96
امام علی (ع):
هر که به آداب خداوند بزرگ مؤدب شود او را به رستگاری جاوید رساند.
بحارالانوار، ج104، ص214، ح13

امام علی (ع):
هر که مطابق ادب و تربیّت خداوند اصلاح نشود طبق ادب خویش ( نیز) درست نگردد.
غررالحکم، ح9001.
امام سجّاد (ع):
خدای من! با کیفر خود مرا ادب مفرما و به مکر خودت گرفتارم مکن.
افبال الاعمال، ج1، ص157.

حضرت علي ( ع ) :
بدي و بد خواهي كه ناشي از هواي نفس و حس درنده خوئي بشر است همواره در نهاد همه انسانها به طور پنهاني وجود دارد . اگر آدمي با نيروي ايمان و صفات انساني بر آن غلبه كند تمايل بدي به ضمير باطن رانده مي شود و همچنان پنهان مي ماند . و اگر نتوانست بر كشش حيواني خود پيروز گردد تمايل بدي بروز
مي كند و از پس پرده اختفاء بيرون مي آيد .
فهرست غرر، ص 173

توصیه به تربیّت نفس و تلاش به کسب فضائل اخلاقی نیز در ایجاد فضای سالم کاری مؤثر می باشد. حضرت علی (ع) در این باره می فرماید: نفس خود را در پرتو عملکرد آن بسنجید و با به جا آوردن واجبات و بهره گیری از این سرای فانی برای آن سرای باقی، نفس خویش را محاسبه کنید و پیش از آن که برانگیخته شوید، توشه برگیرید و آماده شوید.
شرح غررالحکم، ج3، ص413

حضرت علي ( ع ) :
عقل شمشير بُرّاني است از آن استفاده كنيد و با هواي نفس خود بجنگيد.
نهج البلاغه، فيض، ص 1275

حضرت علي ( ع ):
نفس سركش آدمي رها و خود سر است، ولي دست نيرومند عقل به شدت زمامش را می كشد و از اعمالي كه مايه نحوست و بدبختي است بازش مي دارد.
فهرست غرر، ص 257


حضرت علی ( ع ) :
كسی كه عقل خودرا برهوای نفس خويش مقدم بدارد اعمال و كوششهای او همواره نيكو و پسنديده خواهد بود.
غرر الحكم ، ص 645
حضرت رسول اكرم( ص ) فرمودند :
وقتي خبر حُسنِ خُلق و درستكاري مردي به شما مي رسد تنها به آن قانع نشويد، بلكه خوبي عقل و فكرش را ببينيد و مقدار درك و فهمش را در نظر آوريد، زيرا پاداش عمل هر كسي به مقدار عقل او است.
كافي 1 ، ص
امام جعفرصادق ( ع ) فرمودند :
از آن چه براي جانت زيان بخش است اجتناب نما پيش از آنكه مرگت فرا رسد، و در راه آزاد كردن نفس خويش از قيود سيّئات اخلاقی كوشش نما همان طور كه براي معاش خود تلاش مي كني، چه آنكه خودت و جانت در گرو اعمالي است كه انجام مي دهي.

وسائل، جلد 4، ص 40

حضرت علی ( ع ) فرمودند :

دنيا براي تودو روز است. يك روز به نفع تو و طبق تمايلات تو است ويك روز به ضرر تو و بر خلاف خواهشهاي تو است. روزي كه به نفع تو است و نعم الهي را در اختيار داري طغيان و سر كشي منما، و روزي كه به ضرر تو است و گرفتار ناملايماتي، صابر و برد بار باش.

نهج البلاغه ، كلمه 390
اصلاحات فردی و اجتماعی:
حضرت علی (ع):
از كمال سعادت اين است كه آدمي در راه اصلاح جامعه سعي و مجاهده نمايد. كسي كه اندرز و نصيحت را بپذيرد از رسوائي مصون خواهد ماند.
(غررالحكم، ص 73، ص650.)



امام علی (ع):
هر کس عمل امروز خود را اصلاح و کوتاهی های دیروز خود را جبران کند، رستگار شود.
مستدرک الوسائل،ج12،ص151

حضرت امام علي ( ع ) :
هر كه نهان خود را اصلاح نمايد، خدا آشكار او را نيكو فرمايد، هر كس به كار دينش پردازد خدا كار دنياي او را درست سازد، و هر كه ميان خود و خدا را به صلاح آرد، خدا ميان او و مردمان را نيكو دارد.

نهج البلاغه، قصار الحكم 423

ص) برنامه ریزی

ت‌) برخورداری از برنامه جهت محاسبه نفس و محاسبه ثروت و ارزیابی سود و زیان حاصل از کارها و رفتار متأثر از احاطه نفس و اندیشیدن در مورد آن چه انجام داده است، می تواند در انجام کار شایسته و اصلاح کارها مؤثر باشد و در این باره آمده است:

امام علی (ع):
پایداری زندگی به برنامه ریزی صحیح و وسیله رسیدن به آن، و مدیریت صحیح آن است.
غررالحکم،ودرالکلام،ح7،ح6807
امام علی (ع):
هر کس عمل امروز خود را اصلاح و کوتاهی های دیروز خود را جبران کند، رستگار شود.
مستدرک الوسائل،ج12،ص151
امام سجّاد ( ع ) :
ای فرزند آدم ! تا آن هنگام كه پند دهنده ای از خويشتن داشته باشی، و حسابرسی (اعمالت ) مورد اهتمام تو باشد، پيوسته بر خير و خوبی خواهی بود … ای فرزند آدم ! تو خواهی مُرد، و برانگيخته خواهی شد و در پيشگاه خداوند عزوجل برای حسابرسی باز داشت خواهی شد، پس (از هم اكنون) جوابی برای خداوند ( در آن روز)آماده كن .

تحف العقول 202

حضرت امام علی ( ع ) :
چقدر سزاوار است انسان را، كه برای خود ساعتی اختصاص دهد كه در آن ساعت چيزی او را سرگرم نكند، در آن ساعت نفس خود را حسابرسی كند و در آن چه به سود و زيان خود در شب و روز كسب كرده بنگرد و بينديشد.
شرح غرر الحكم ج 3
حضرت محمّد ( ص ) :
اي اباذر! آدمي از پرهيز كاران نباشد مگر آن گاه كه از نفس خود حساب بكشد سخت تر و دقيق تر از حساب كشيدن شريك از شريكش، تا بداند كه از كجا مي خورد و از كجا مي نوشد و از كجا مي پوشد، آيا آنها را از راه حلال به دست مي آورد يا از حرام. اي اباذر! كسي كه اهميّتي ندهد از چه راه ثروت به دست مي آورد، خداوند هم اهميتي ندهد كه از چه راهي او را به دوزخ در آورد.
الوسائل 11 / 379

حضرت امام علی ( ع ) :
بندگان خدا!(‌ كردار و گفتار) خود را بسنجيد، و پيش از آن كه آن را بسنجند، و حساب نفس خويش را برسيد پيش از آن كه به حسابتان برسند...

نهج البلاغه، الخطبه 90


حضرت علي ( ع ) :
آن كس كه به حساب نفس خود رسيدگي كند بر عيوب و نقائص خويش آگاه مي شود و از گناهان خود مطلع مي گردد، در آن موقع است كه مي تواند خويشتن را درمان كند، گناهان را ترك گويد، و عيوب خود را اصلاح نمايد.
غرر الحكم ، ص 696

حضرت امام علي ( ع ) :
از نفس خود انجام آن چه را بر او واجب شده بخواه، تا از خواستن و پي گيري ديگران براي انجام آن در امان باشي؛ و از نفس خود باز پرسي كن، تا از باز پرسي ديگران بي نياز گردي.
شرح غرر الحكم 3 / 296

حضرت امام علی (ع):

كسی كه به محاسبه خود و بازسازی روح و روان خويش بپردازد سود می برد و كسی
كه از خودش غفلت كند، زيانكار است و كسی كه از خدا وعواقب زشتيها بترسد ايمن خواهد بود و كسی كه عبرت بياموزد و از پايان كار ديگران اندرزهای لازم را فرا گيرد، به بصيرت و آگاهی خواهد رسيد.

حكمت 208معجم المفهرس

حضرت علی ( ع ) :

مجموع عمر آدمی در دنيا ساعتی بيش نيست آن چه از اين ساعت گذشته است معدوم شده و لذت و المی از آن احساس نمی كند و آن چه از آن هنوز نيامده است نمی دانيد چيست، سرمايه موجود و با ارزش عمر، تنها همان لحظات نقدی است كه اينك در اختيار شما است و در آن بسر می بريد . مالك نفس خود باشيد و در حال حاضر برای اصلاح و رستگاری خود بكوشيد، در مشكلات وظيفه شناسی و اطاعت از عوامل الهی پايداری و از آلودگی به گناه و نافرمانی خداوند، خود داری كنيد.
كافی 2 ، ص 454
حضرت امام علی ( ع ) :حسابرسی
هر كه خود را حسابرسی كند بر عيبهای خويش واقف شود و به گناهانش احاطه يابد، و (در نتيجه از خداوند ) در خواست بخشش گناهان كند، و عيبهای خويش اصلاح نمايد.

شرح غرر الحكم 5 / 399

امام رضا ( ع ) فرمودند :

كوشش كنيد اوقات روز شما چهار ساعت باشد. ساعتي براي عبادت و خلوت با خدا، ساعتي براي تأمين معاش، ساعتي براي مصاحبت برادران مورد اعتماد و كساني كه شما را به عيوبتان واقف مي سازند و در باطن نسبت به شما خلوص و صفا دارند و ساعتي را به تفريحات و لذائذ خود اختصاص دهيد و از مسرّت و نشاط ساعت تفريح نيروي انجام وظائف ساعات ديگر را تأمين نمائيد.
بحار 17 ، ص 208

امام صادق ( ع ) فرمودند :
شايسته است مسلمان عاقل ساعتي از روز خود را براي كارهائي كه بين او و خداوند انجام مي گيرد اختصاص دهد و ساعتي برادران ايماني و دوستان خود را ملاقات كند و در امور معنوي و اخروي با آنان گفتگو نمايد و ساعتي نفس خود را با لذائذ و مشتهياتش كه گناه نباشد آزاد بگذارد و اين ساعت لذت ، آدمي را در انجام وظائف دو ساعت ديگر كمك مي كند .
كافي 5 ، ص 87
حضرت امام علي ( ع ) :
هر كه نهان خود را اصلاح نمايد، خدا آشكار او را نيكو فرمايد، هر كس به كار دينش پردازد خدا كار دنياي او را درست سازد، و هر كه ميان خود و خدا را به صلاح آرد، خدا ميان او و مردمان را نيكو دارد.

نهج البلاغه، قصار الحكم 423

د) گفتار نیک نیز از عوامل دیگریست که موجب کسب موفقیّت در انجام کار شایسته می گردد، در این باره حضرت امام سجاد ( ع ) می فرماید:
" گفتار نيك دارايی را زياد ميكند، روزی را رشد ميدهد،اجل را به تأخير
می اندازد، انسان را نزد خانواده محبوب می گرداند، و( شخص را ) وارد بهشت
می سازد.."

امالي الصدوق 12
حضرت علي ( ع ) فرمودند :
سخنان هر انساني حاكي از قوت قلب و نيرومندي روان او است، يعني به هر نسبتي كه روح آدمي قويتر و اعتماد به نفسش بيشتر است كلامش قاطع تر و سخنش نيرومندتر است.
غرر الحكم، ص 343
امام علی (ع):
بلاغت آن است که به گفتار، روان و فهم، آسان باشد.
غررالحکم، ح1881.

امام علی (ع):
بلاغت آن است که در جواب دادن کندی نکنی و مقصودت را برسانی و تیر سخنت به خطا نرود.
غررالحکم، ح2150.
امام جعفرصادق (ع):
بلاغت به تندی زبان و پرت و بلا گوئی بسیار نیست بلکه بلاغت رساندن معنا و آوردن دلیل و برهان درست است.

تحف العقول، ص312.

امام جعفرصادق (ع):
بلاغت در سه چیز است: نزدیک شدن به معنا مورد نظر، دوری کردن از گفتار حشو و زاید و رساندن معنای زیاد با عبارت کم و کوتاه.
تحف العقول، ص317.

امام علی (ع):
بلیغ ترین سخن آن است که براحتی مقصود را برساند و ایجاز نیکو داشته باشد.

غررالحکم، ح3307.
امام علی (ع):
بهترین گفتار آن است که به حسن ترتیب و نظم آراسته باشد و عالم و عامی آن را بفهمند.
غررالحکم، ح3304

امام علی (ع):
بدکار را ( یا کسی را که به تو بدی کرده است) با کردار نیک درست گردان و با گفتار نیکو وزیبایت به خیر خواهی راهنمائی کن.
غررالحکم،ح2304

امام علی (ع):
هر گاه سخنی از دل برخیزد، در دل می نشیند و هر گاه از زبان بیرون می آید از مرز گوشها در نگذرد.
شرح نهج البلاغه، ج20، ص287، ح279.
حضرت محمّد (ع):
کاسب راستگو در روز قیامت زیر سایه عرش خداست.
کنزالعمّال، ح 9218.

ذ) رفتار نیک نیز از جمله عواملی است که در کنار نیّت پسندیده و گفتار نیک و صفات دیگر انسانی می تواند در انجام شایسته کار مؤثر باشد. در این باره آمده است:

امام علی (ع):
ای جماعت بازرگان پیش از شروع کسب و کار از خداوند خیر و نیکی طلبید و با آسانگیری در معامله از خداوند برکت جوئید، به خریداران نزدیک شوید، به زیور بردباری آراسته شوید...
بحارالانوار، ج78، ص54،ح100.


حضرت محمّد (ص ):
کاسب درستکار راستگوی مسلمان، در قیامت با شهیدان است.
کنزالعمّال، ح9216.

امام علی (ع):
اصلاح کردن نیکان با گرامی داشتن آنهاست و اصلاح کردن بدکاران با تأدیب آنهاست.
بحارالانوار، ج78،ص82،ح81.

امام علی (ع):
با پاداش دادن به نیکوکار بدکار را از بدکاری باز دار.
شرح نهج البلاغه، ج18، ص410
مردم را به غیر از زبانتان به خوبی فرا خوانید تا در شما کوشش و راستی و پرهیزکاری ببینند.
الکافی، ج2، ص105ح10


یکی از آن دو گفت ای پدر او را به کار گیر، همانا بهترین کسی است که می توانی به کارگیری، شخصی نیرومند و درستکار است.
قرآن، سوره قصص، آیه36


امام علی (ع):
به کارهای تجاری پردازید که بازرگانی شما را از مال دیگران بی نیاز می کند. خداوند پیشه ور درستکار را دوست دارد.
وسائل الشیعه، ج12، ص4، ح6.
امام جعفر صادق(ع):
حقّ مشتری ادا نخواهد شد، مگر ترازو به نفع او سنگین شود.
الکافی، ج5، ص159، ح1.
حضرت محمّد (ص)
آسان بگیرید و سخت گیری نکنید. آرامش دهید و بیزاری ایجاد نکتید.
صحیح البخاری، ج5، ص2269، ح5774
امام رضا (ع):
آدمی عابد نمی باشد مگر آن که بردبار باشد.
الکافی، ج2، ص111،ح1.

امام علی (ع): با زیاد شدن عقل بردباری زیاد می شود.
غررالحکم، ح4274.
حضرت محمّد (ع):
برای هیچ کس چیزی از مال برادرش روا نیست مگر با رضایت خود او.
کنزّالعمال، ح30345.

امام علی (ع):
بردباری مایه سامان یافتن کار مؤمن است.
غررالحکم، ح 1420.






ث‌) ایکی از عوامل موفقیّت در کار اخلاق نیکو است که موجب افزایش روزی
می گردد. در این باره از حضرت امام جعفرصادق ( ع ) آمده است:" حسن خلق مايه افزايش روزی است."
حضرت محمّد (ص):

در روز قيامت عملي بالاتر از حسن خلق، در ميزان اعمال، قرار داده نمي شود.

امام سجّاد ( ع ) فرمودند :
رسول اكرم در آخر خطبه خود فرمود: خير و سعادت برای كسی است كه اخلاقش پسنديده و خويَش پاك باشد ، مازاد اموال خود را انفاق كند و از اداء سخنان زائد امساك نمايد و با همه مردم به عدل و انصاف رفتار كند.

حضرت علی(ع):
ميزان و ارزش هر انسانی به اندازة همت والايی او بستگی دارد و راستگويی وصداقت هر كس به ميزان جوانمردی و تعهد و شخصيت اوست و شجاعت هر فردی به اندازه زهد و بی اعتنايی او به دنياست.

حضرت علی ( ع ) :
اگر به فرض، ما به بهشت و دوزخ اميدی نمی داشتيم باز هم شايسته ما بود كه در طلب مكارم اخلاق باشيم، چه آنكه سجايای اخلاقی از وسائل دلالت ما به راههای كاميابی و پيروزی است.

امام سجاد (ع):
بهترین گشاینده کارها راستی و بهترین پایان برنده آن وفاداری است.
امام علی (ع):
از حکمت است که با بالا دست خود نستیزی و فرو دست خود را خوار نشماری و به کاری که در توان تو نیست نپردازی و زبانت با دلت و گفتارت با کردارت ناسازگار نباشد و درباره آنچه نمی دانی، سخن نگوئی و کار را آن گاه که به تو روی می آورد، رهایش نکنی و چون از تو روی گرداند به دنبالش بروی.

امام جعفر صادق(ع)
همانا حکمت عبارت است از شناخت و فهم دین؛ پس هر یک از شما که در دین فقیه و فهیم باشد حکیم است.
حضرت محمّد (ع):
بهترین سخن یاد خداست و رأس حکمت اطاعت از اوست.

حضرت محمّد (ع):
مدارا کردن در رأس حکمت است.

امام علی (ع):
پایبندی به حق و فرمانبری از کسی که بر حق می باشد اساس حکمت است.
امام علی (ع):
حکمت جز با خویشتنداری از گناه به دست نمی آید.

حضرت محمّد (ع):
سه کسند که خداوند به آنها نمی نگرد ... و کسی که از کالای خود تبلیغ دروغ کند.
همان که مرگ و زندگی را بیافرید تا شما را بیازماید، که کدامتان نکو کارترید."
به ثروت و رفاه دل شاد مکن و از تهیدستی و گرفتاری اندوه به دل راه مده؛ زیرا طلا با آتش گداخته و ناب شود و مؤمن با بلا و گرفتاری.
" قوم فرعون را به قحط و نقصان محصول مبتلا کره بودیم شاید پند گیرند."

حضرت محمّد (ع):
خصوصیّت نادان این است که درباره هر کس که با او در ارتباط است ستم روا دارد، به فرو دستش دراز دستی کند، بر بالا دستش گردنفرازی نماید و بدون آن که در سخن بیندیشد زبان به گفتار گشاید.

حضرت محمّد (ص):
سه چیز از درهای نیکوکاری است: سخاوتمندی دل، گفتار نیکو، و شکیبائی در برابر آزار و اذیّت.

امام سجّاد (ع):
همه خوبیها را در بریدن طمع از آنچه در دست مردم است، دیدم.


امام علی (ع):
خودداری از آزار رساندن، نشانه كمال خرد و مايه آسايش دو گيتی است.
حضرت علي ( ع ) :
عاليترين مايه مجد و شرف آدمی، حسن خلق است.

حضرت علي ( ع ) :
چه بسا عزيزي كه خلق ناپسند به ذلّت و خواريش افكنده و چه بسا ذليلی كه حسن خلق محبوب و عزيزش ساخته است.

امام حسین (ع):
نه عفّت مانع روزی می شود و نه حرص، روزی بیشتر می آورد؛ زیرا روزی تقسیم شده و اجل حتمی است و حرص زدن طلب گناه است.

امام علی (ع):
به خطای دیگران شاد مشو که همیشه از تو درستکاری سر نزند .

امام سجّاد (ع):
همه خیر و خوبی در خویشتنداری است.

حضرت محمّد (ع):
امانتداری توانگری می آورد و خیانت ( در امانت) ناداری.
حضرت محمّد (ع):
کسی که به فردی غیر امین امانت سپارد، خداوند ضامن او نیست؛ زیرا او را به امانت سپاری به غیر امین باز داشته است.

امام علی (ع):
شادی، انبساط خاطر و نشاط می آورد.

حضرت محمّد (ص ):
کاسب درستکار راستگوی مسلمان، در قیامت با شهیدان است.
حضرت محمّد (ع):
کاسب راستگو در روز قیامت زیر سایه عرش خداست.

امام عسکری (ع):
چه زشت است برای مؤمن که خواسته ای داشته باشد که او را به خواری کشاند.

امام علی (ع):
بزرگوار کسی است که آبرویش را با مالش حفظ می کندو فرو مایه کسی است که مالش را با آبرویش حفظ می کند.
غررالحکم،ودرالکلام،ح2159

حضرت محمّد (ع):
ای علی! بدان که ترسویی و بخل و آزمندی یک سرشتند و ریشه آنها بدگمانی ( به خدا ) است.
علل الشرایع،ص559،ح1.
امام علی (ع):
آزمندی زیاد ناشی از نیروی سیری ناپذیری و سستی دین است.
غررالحکم، ح5772.
امام علی (ع):
بنای آزمندی و بخل شدید برشک و کم اعتمادی به خدا استوار است.
غررالحکم، ح6195



امام سجّا د ( ع ):
هر کس به آنچه خداوند قسمتش کرده قانع باشد از بی نیازترین مردم است.
تحف العقول، ص278


از جمله عوامل مؤثر در انجام کار شایسته عبارت است از: الف) کار و کوشش برای رضایت خداوند. ب) متقی بودن. ج) پارسائی در انجام امور دین.
چ) امانتداری. ر) راستگوئی. در متون اسلامی در این باره چنین آمده است:
امام علی (ع) می فرماید: برترین کارها، کاری است که برای خدا باشد.

غررالحکم و درالکلام،ح2958
حضرت امام جعفرصادق ( ع ) می فرماید: يك فرد عبادتی را انجام می دهد ولی در آن عمل طالب رضای الهی نيست بلكه می خواهد مردم او را به پاكی و نيكی ياد كنند و دوست دارد كار خوبش را به مردم نشان دهد. چنين فردی با اين طرز تفكر به خدا شرك دارد.

سفينه 1، « رأي »، ص 499

حضرت امام حسن عسكری ( ع ) می فرماید:" شما را سفارش مي كنم به تقوا داشتن از خدا، و پارسايي در دينتان، و كار و كوشش به خاطر خدا، و راستگويی، و برگرداندن امانت به كسی كه به شما امانتي سپرده است، نيكوكار باشد يا بد كار..."
تحف العقول 487
حضرت محمد(ص):
اداي امانت جلب كننده روزي.. است.
بحارالانوار،ج75،ص157

امام علی (ع):
برترین ایمان امانتداری و زشت ترین اخلاق خیانت ورزی است.
غررالحکم، ح2905 و 2906.

حضرت محمّد (ع):
کسی که به فردی غیر امین امانت سپارد، خداوند ضامن او نیست؛ زیرا او را به امانت سپاری به غیر امین باز داشته است.
بحارالانوار،ج103،ص179، ح3.

امام علی (ع):
به پروا داشتن از خدا فرمان دارید و برای نیکوکاری و ( فرمانبرداری ) از خدا آفریده شده اید.
شرح نهج الیلاغه، ج3، ص108.

در نیکوکاری و پرهیزکاری همکاری کنید نه در گناه و تجاوز و از خدای بترسید که او به سختی کیفر می دهد.
قرآن، سوره مائده، آیه2.

آنان که بخل می ورزند و مردم را به بخل فرمان می دهند و آنچه را که خداوند از فضل خویش به آنان داده است پوشیده نگه می دارند و ما برای کافران عذابی خوار کننده فراهم آورده ایم.
قرآن، سوره نساء، آیه 37.

آگاه باشید که شما را دعوت می کنند تا در راه خدا انفاق کنید. بعضی از شما بخل می ورزند و هرکس که بخل ورزد، در حقّ خود بخل ورزیده است. زیرا خدا بی نیاز است و شما نیازمندانید. و اگر روی برتابید به جای شما مردمی دیگر آرد که هرگز همسان شما نباشید.
قرآن، سوره محمّد، آیه38.
امام علی (ع):
بخل دربردارنده بدیهای هر عیبی است و افساری است که ( بخیل) به وسیله آن به سوی هر بدی کشانده می شود.
بحارالانوار،ج73،ص307،ح36.

امام حسن (ع):
( در پاسخ به پرسش پدرش درباره تنگ چشمی):" تنگ چشمی آن است که آنچه را داری مایه شرافت پنداری و آنچه را انفاق کنی، تلف شده و بر باد رفته انگاری.
بحارالانوار، ج73، ص305، ح25.

امام جعفرصادق (ع):
تنگ چشمی، بالاتر و بدتراز بخل است ، زیرا بخیل نسبت به آنچه خود دارد بخل می رزد، امّا تنگ چشم هم به مال مردم و هم به مال خودش بخل می ورزد، تا جائی که هر چه دست مردم می بیند آرزو می کند که، به حلال یا حرام، از آن او باشد؛ از آنچه روزیش کرده نه سیر می شود و نه سودی بر می گیرد.
تحف العقول، ص371 و 372.


امام علی (ع):
بخل همنشین خود را خوار می کند و کناره گیر از خود را ارجمند.
غررالحکم، ح1409

امام علی (ع):
چشم پوشی از آنچه در دست مردم است بالاتر از بخشندگی است.
غررالحکم، ح3537
" در نیکوکاری و پرهیزکاری همکاری کنید نه در گناه و تجاوز و از خدای بترسید که او به سختی کیفر می دهد."
قرآن، سوره مائده، آیه2.
حضرت محمّد (ص):
خداوند متعال از هر آدم درشت خوی ذلیلی که در بازارها بی تابی می کند و جاروجنجال و داد و فریاد راه می اندازد و در شب مثل نعش می افتد و در روز مانند الاغ است و به کار دنیا آگاه است و به آخرت نادان، نفرت دارد.
کنزالعمّال، ح23679.

امام علی (ع):
( به فرزند خود حسن (ع)): کسی را که در پی تحصیل خوراک روزانه خود است، سرزنش مکن، زیرا کسی که قوت خود را نداشته باشد، خطاهایش بسیار است. فرزندم! آدم فقیر حقیر است. سخنش خریدار ندارد و مقام ومرتبتش شناخته و دانسته نمی شود. فقیر اگر راستگو باشد، او را دروغگو می نامتد و اگر زاهد و دنیا گریز باشد، نادانش می خوانندفرزندم! هر که به فقر گرفتار آیدبه چهار خصلت مبتلا شود: به سستی در یقین و کاستی در خرد و شکنندگی در دین و کمی شرم و حیا در چهره. پس پناه می برم به خدا از فقر.
جامع الاخبار، ص300، ح818.


ر‌) ارتباطات:
از عوامل مؤثر در گر در انجام کار شایسته ارتبات می باشد. ارتباطات در ایجاد فضائی سالم و محیطی مناسب برای انجام کارها به طور شایسته و همچنین سلامت روحی، روانی، جسمی افراد بسیار مؤثر می باشد و رضایتمندی کارکنان و کارآفرینان را نسبت به انجام خدمتی کا ری که انجام می دهند و کاری که عرضه می نمایند و بهره وری کار و کارآمدی کار تاثیر بسزائی دارد. در قسمتبه دیدگاههای اسلامی در رابطه با ارتباطات سالم و مؤثر در کارآمدی کار و ارتباطات ناسالم عامل تضعیف کارآمدی و توصیه های مربوط بدان از نگاه دیدگاههای اسلامی می پردازیم.

حضرت محمد(ص):
اي علي سرآمد كارها سه كار است: انصاف با مردم، هم دردي و كمك به برادر ديني،و به ياد خدا بودن در همه حال.
الخصال،ج 1، ص125
امام جعفر صادق(ع):
نیک مردم داری یک سوم خردمندی است.
العقل والجهل فی الکتابه والسنه، ح257
امام جواد (ع):
آن که برای پیروی از هوس تو راه پیشرفت را از تو پنهان کند، با تو دشمنی کرده است.
بحارالانوار،ج78، ص346


امام جعفر صادق (ع):
سامان یافتن همزیستی و معاشرت، به پیمانه ای پر می ماند که دو سومش هوشمندی و یک سومش نادیده گرفتن ( خطای دیگران ) است.

تحف العقول، ص259



حضرت محمّد (ص):

هر که نزد ثروتمندی برود و ( به خاطرثروتش) برای او فروتنی کند، دو سوم دینش بر باد رفته است.

تحف العقول، ص8

حضرت محمّد (ص):
هر که خوش دارد عمرش دراز و روزی اش بسیار شود، به پدر و مادرش نیکی کند.
میزان الحکمه، ح22671
امام جعفر صادق (ع):
مبادا مردم تو را خود فریفته سازند زیرا ( نتیجه) اعمالت به خودت باز می گردد نه به آنها.
علل الشرایع،ج2، ص599

حضرت علي ( ع ) :
از مراكز بد نام بپرهيز، از مجالسي كه مورد سوء ظن است دوري كن و بدان كه رفيق بد، دوست خود را فريب مي دهد و ميل او را به كارهاي نا پسند تحريك مي كند و سر انجام آلوده اش می سازد.
بحار ، جلد 23 ، ص 55

امام علی (ع):
اعتماد کردن پیش از آزمون خلاف دور اندیشی است.
غررالحکم و درالکلام، ح1514


امام جواد (ع):
آن که برای پیروی از هوس تو راه پیشرفت را از تو پنهان کند، با تو دشمنی کرده است.
بحارالانوار،ج78، ص346
ا
امام حسن (ع):

در مجازات خطا کار شتاب مکن و میان خطا و مجازات راهی برای عذر خواهی قرار بده.

بحارالانوار،ج78،ص113
حضرت محمّد (ص):
برترین اندیشه این است که آدمی صبح کند و به فکر اندیشه ستم به کسی نباشد.
من لایحضره الفقیه، ج4،ص353

امام علی (ع):
با برادران به نیکی رفتار کن و گناهانشان را با گذشت بپوشان.
میزان الحکمه، ح12976



امام جعفرصادق(ع):
خودت بار خودت را به دوش بکش، که اگر چنین نکنی، کسی دیگر بار تو را به دوش نمی کشد.
میزان الحکمه،ح12944


حضرت محمد(ص):

بنده به حقيقت ايمان به حد كمال نمي رسد تا آنكه نزاع و لجاجت لفظي را حتي در جائي كه حق با وي است رها سازد.
محجه البيضاء، ج5، ص208

امام علی (ع):

بر شما باد به ارتباط و بخشش به یکدیگر و دوری گزیدن از جدائی و پشت کردن به یکدیگر.
نهج البلاغه، نامه47


امام جواد (ع):
آنکه سازش و مدارا را ترک کند، ناگواری به او روی آورد.
بحارالانوار، ج68،ص341


امام علی (ع):
هر کس کارها را نیازماید، فریب خورد.
بحارالانوار، ج77، ص420، ح40.








به تجارت پردازید، که آن شما را از آنچه در دست مردم است بی نیاز می گرداند و خداوند بنده پیشه ور و درست کار را دوست دارد. ص13


امام علی (ع):
هر کس کارها را نیازماید، فریب خورد.




امام موسي كاظم ( ع ) فرمودند :
كسي كه از پي روزي حلال برود تا خود و خانواده خود را منتفع سازد اجر او در پيشگاه الهي مانند اجر سربازي است كه در راه خدا جهاد مي كند.
قرب الاسناد ، ص 146